https://www.population-journal.ir/ فصلنامه علمی جمعیت fa daily 1 Fri, 22 May 2026 00:00:00 +0330 Fri, 22 May 2026 00:00:00 +0330 https://www.population-journal.ir/article_246119.html تربیت دینی کودکان به‌عنوان یکی از اساسی‌ترین عناصر پرورش انسانی، نقش مادر را به‌عنوان محور اصلی فرآیند تربیتی برجسته می‌سازد. این پژوهش با روش توصیفی- تحلیلی و رویکرد فقهی و تربیتی، جایگاه مادر در تربیت دینی، مسئولیت‌های شرعی و اخلاقی او، چالش‌های معاصر و راهکارهای اجرایی را مورد بررسی قرار می‌دهد. مطالعات فقهی و منابع دینی نشان می‌دهند که مادر نه تنها نخستین مربی کودک است، بلکه با تأثیرگذاری عاطفی، روحی و اخلاقی، شکل‌دهنده هویت دینی و معنوی فرزند است. نصوص قرآنی، روایات اهل بیت (ع) و آموزه‌های فقه امامیه، وظایف حضانت، شیر دادن و مراقبت اخلاقی و ایمانی کودک را به‌طور دقیق تبیین کرده‌اند و کوتاهی در این مسؤولیت‌ها پیامدهای شرعی، اخلاقی و اجتماعی به دنبال دارد.با این حال، تغییرات سبک زندگی، افزایش مشغله‌های کاری مادران، حضور گسترده رسانه‌ها و فضای مجازی و آسیب‌های اجتماعی و فرهنگی، تربیت دینی فرزندان را با چالش‌های جدی مواجه کرده است. این پژوهش با تحلیل مبانی فقهی و یافته‌های تربیتی، راهکارهایی همچون ارتقاء آگاهی دینی مادران، تقویت مهارت‌های ارتباطی و عاطفی، ایجاد محیط خانوادگی سالم و مشارکت فعال در نهادهای تربیتی و مذهبی را ارائه می‌دهد.نتایج نشان می‌دهد که ترکیب نگاه فقهی و رویکردهای علمی تربیتی، امکان مدیریت چالش‌های معاصر را فراهم می‌سازد و موجب پرورش نسلی با هویت دینی و اخلاقی مستحکم می‌شود. اهمیت همکاری والدین، نهادهای آموزشی و شبکه‌های حمایتی در تحقق تربیت مؤثر نیز مورد تأکید است. https://www.population-journal.ir/article_246121.html نرخ رشد جمعیت به‌عنوان یکی از شاخص‌های توسعه اجتماعی در کشورهای مختلف موردنظر است و کاهش نرخ رشد جمعیت بازگوکننده وضعیت اجتماعی و اقتصادی نامطلوب و نارضایتی بخشی از جامعه از شرایط کنونی است دراین‌رابطه مؤلفه بارداری یکی از مواردی است که به‌صورت مستقیم بر نرخ رشد جمعیت اثرگذار است کاهش نرخ بارداری در ساله‌ای اخیر در سراسر جهان بخصوص در ایران از موارد نگران‌کننده‌ای است که برنامه‌ریزان سطح کلان را به واکنش‌ها و اتخاذ سیاست‌های چندگانه واداشته است در این راستا پژوهش حاضر باهدف شناخت دلایل عدم تمایل به بارداری در بین زوجین طبقه متوسط و مرفه است جهت نیل به این مطلوب از روش تحقیق کیفی نوع گراندد تئوری استفاده شده است که از طریق مصاحبه عمیق و با استفاده از روش نمونه‌گیری تعمدی در بین ۱۵ نفر توزیع و مصاحبه‌ها مورد بازخوانی و کدگذاری قرار گرفت تجزیه‌وتحلیل مصاحبه‌ها منجر به کشف مقولانی مانند شرایط علی شامل سلامت عمومی، نگرش به زندگی و شرایط زمینه‌ای: روابط خانوادگی، خرد قومی و...شرایط مداخله‌گر: بحران اقتصادی، سیاست جمعیتی، تأثیر رسانه‌ها و... شده است که بر اساس نتایج پژوهش می‌توان گفت مقوله‌های مرتبط با شرایط علی و زمینه‌ای و مداخله‌گر منجر به استراتژی‌های منع‌کننده و جذب‌کننده شده که پیامدهایی مانند کوچکی خانواده برای استراتژی‌های منع‌کننده و گسترش خانواده برای استراتژی‌های جذب‌کننده شده است. کلید واژه‌ها: فرزندآوری، نرخ جمعیت، طبقه متوسط، طبقه مرفه، خانواده https://www.population-journal.ir/article_246122.html انزوای اجتماعی یکی از چالش‌های مهم سلامت روان و اجتماعی در جوامع معاصر است و زنان در معرض پیامدهای ناشی از این پدیده قرار دارند. هدف این مطالعه بررسی رابطه تجربه آزار جنسی و انزوای اجتماعی در میان زنان مجرد بزرگسال ساکن شهر شیراز بود. جامعه آماری شامل زنان هرگز ازدواج‌نکردۀ ۱۸ سال و بالاتر بود و نمونه‌ای شامل ۲۴۵ نفر با روش خوشه‌ای چندمرحله‌ای انتخاب شد. داده‌ها با استفاده از پرسش‌نامه‌های استاندارد جمع‌آوری شد. اعتبار و پایایی با روش اعتبار صوری و کمیت آلفای کرونباخ بررسی و تأیید شد. یافته‌ها نشان داد که بین تجربه آزار جنسی و انزوای اجتماعی رابطه مثبت و معنی‌داری وجود دارد؛ به‌گونه‌ای که با افزایش میزان تجربه آزار جنسی، سطح انزوای اجتماعی نیز افزایش یافت. نتایج تحلیل رگرسیون بیانگر آن بود که تجربه آزار جنسی، هویت طبقاتی و سطح تحصیلات از مهم‌ترین متغیرهای تبیین‌کننده انزوای اجتماعی هستند. به‌طور مشخص، زنان دارای تحصیلات دانشگاهی و هویت طبقاتی بالاتر، سطوح پایین‌تری از انزوای اجتماعی را تجربه کرده‌اند. بنابراین، مداخله‌های اجتماعی و فرهنگی در راستای افزایش آگاهی عمومی درباره پیامدهای آزار جنسی، تقویت حمایت‌های روانی و قانونی از زنان آسیب‌دیده و ایجاد فرصت‌های برابر برای مشارکت اجتماعی زنان می‌تواند نقش مهمی در کاهش انزوای اجتماعی ایفا کند. https://www.population-journal.ir/article_246120.html مقدمه: جمعیت شناسی ذاتا یک علم فضایی است . جمعیت شناسان تفاوت های ازدواج های زودهنگام در فضاهای جغرافیایی جستجو می کنند. از آنجایی که حقوق کودک در عرصه بین الملل پویا و همواره یک مسئله بین المللی است، معمولا با طیف وسیعی از پیامدهای بهداشتی و اجتماعی برای دختران و پسران همراه است.هدف و روش: پژوهش حاضر با هدف جمعیت شناسی فضایی ازدواج زود هنگام در ایران طی سال های 1402- 1395 انجام شده است. در این راستا از داده های واقعی مرکز آمار ایران و سازمان ثبت احوال کشور، جهت شناسایی، روند و سطح ازدواج زودهنگام در استان ها استفاده و از نرم افزار GIS برای تبیین کردن موضوع بکار گرفته شد. یافته ها: تحلیل داده های موجود نشان می دهد که ازدواج زودهنگام نزد زنان و مردان تنزلی که از سال 1345 شروع شده در سال 1355 نمایان می شود. ده سال بعد ، یعنی در سال های اول پس از انقلاب گرایش به کاهش جای خود را به گرایش محسوس صعودی تا سال 1365 می دهد. اما از سال 1375 نسبت زنان ازدواج کرده زیر 18 سال به نحو بارزی در کشور پایین آمد و این روند کاهشی تا سال 1402 همچنان ادامه دارد. اگر چه تا به امروز این مسئله همچنان در کانون توجهات قرار گرفته است. اما هنوز یکی از چالش های اساسی ( حقوقی و اجتماعی ) تلقی می گردد، که بایستی با استناد به راهکارها، دیدگاه فقها، از تبعات جبران ناپذیر وضعیت جاری بکاهد. https://www.population-journal.ir/article_245751.html زمینه: سبک زندگی و فرزندآوری دو عامل مهم در شکل‌دهی به جامعه و خانواده‌ها هستند. این دو مقوله تأثیرات زیادی بر رفاه فردی و اجتماعی دارند و به نحوی می‌توانند کیفیت زندگی نسل‌های آینده را تحت تأثیر قرار دهند.هدف: پژوهش حاضر با هدف استفاده از روش آماری فراتحلیل به بررسی نتایج مطالعات انجام‌شده در رابطه با سبک‌ زندگی و فرزندآوری انجام شده‌ است.روش: برای انجام روش فراتحلیل، 19 پژوهش انجام‌شده در بازه زمانی 1395 تا 1400 جمع‌آوری گردید. از میان این مطالعات و با در نظر گرفتن معیارهای فراتحلیل، 11 پژوهش انتخاب شده که به بررسی رابطه سبک زندگی و فرزندآوری پرداخته و در فصلنامه‌های علمی معتبر داخلی منتشر شده‌اند. تمامی این مطالعات با استفاده از روش کمی و رویکرد پیمایشی انجام شده و ابزارهای اندازه‌گیری آنها از اعتبار و پایایی لازم برخوردار بوده‌اند.یافته‌ها: بررسی فرضیه‌های همگنی و عدم سوگیری در انتشار تحقیقات اعم از آزمون Q، آزمون بگ و مزومدار، رگرسیون خطی اگر و N ایمن از خطا نشان داد که اثر مطالعات مختلف با هم متفاوت است و شواهدی مبتنی بر سوگیری انتشار یافت نشد.نتیجه‌گیری: براساس نتایج این پژوهش، اثرگذاری سبک زندگی بر میزان فرزندآوری با ضریب 502/0 اندازه‌گیری شده است که طبق معیارهای تفسیری کوهن، در سطح بالا قرار می‌گیرد. به طور کلی، یافته‌ها نشان می‌دهند که سبک زندگی نقش قابل توجهی در فرزندآوری در جامعه ایرانی ایفا می‌کند. https://www.population-journal.ir/article_246123.html ایران طی دو دهه اخیر با کاهش باروری (حدود ۱/۷ فرزند به‌ازای هر زن در اوایل دهه ۱۴۰۰)، سالمندی جمعیت، رشد سریع شهرنشینی و مهاجرت‌های درون‌کشوری مواجه بوده است. استان تهران با جمعیت بیش از ۱۳/۲ میلیون نفر، ۹۴ درصد شهرنشینی و نزدیک به ۷ درصد سالمندان، متراکم‌ترین و مهاجرپذیرترین استان کشور است و فشار مضاعفی بر نظام ثبت‌احوال و احراز هویت وارد می‌کند. پژوهش حاضر با هدف بررسی رابطه میان شاخص‌های جمعیتی شامل تراکم شهری، مهاجرت بین‌استانی و ساختار سنی با الگوهای جعل اسناد هویتی در تهران و ارزیابی میزان انطباق سیاست کیفری موجود با واقعیت‌های جمعیتی و فناورانه انجام شد. در بخش کمّی داده‌های ثبتی و قضایی–انتظامی استان تهران طی سال‌های ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۳ با مدل‌های شمارشی نگاتیو بینومیال تحلیل شد و در بخش کیفی ۱۰۰ مصاحبه نیمه‌ساخت‌یافته با قضات، پلیس، کارشناسان ثبت‌احوال و مدیران سامانه‌های هویتی و نیز تحلیل ۵۰ پرونده کیفری صورت گرفت. نتایج نشان داد جعل هویتی روندی افزایشی دارد و با تراکم شهری و مهاجرت هم‌بستگی مثبت دارد، در حالی که نسبت وابستگی سنی الگویی خمیده ارائه می‌دهد. یافته‌های کیفی بیانگر غلبه جعل ترکیبی (سجلی–دیجیتال) و تمرکز جرم در سه گلوگاه پرتکرار یعنی اصلاح مشخصات و صدور المثنی، احراز هویت مالی و سیم‌کارت و دفاتر اسناد رسمی بود. نتیجه‌گیری نشان می‌دهد جعل هویتی در تهران بازتاب تحولات جمعیتی و ضعف حکمرانی است و سیاست کیفری موجود ظرفیت پیشگیرانه محدودی دارد؛ گذار به رویکرد داده‌محور و فناورانه با تعریف دقیق سند، منشور حکمرانی داده و بانک بیومتریک مستقل شرط افزایش تاب‌آوری نهادی است.