https://www.population-journal.ir/ فصلنامه علمی جمعیت fa daily 1 Sat, 22 Nov 2025 00:00:00 +0330 Sat, 22 Nov 2025 00:00:00 +0330 https://www.population-journal.ir/article_235832.html هدف: این پژوهش با هدف تدوین و اعتباریابی یک مدل جامع از عوامل مؤثر بر قصد مهاجرت نخبگان و متخصصان ایرانی با استفاده از رویکرد آمیخته متوالی اکتشافی انجام شد.روش: این مطالعه از نوع آمیخته متوالی اکتشافی در دو فاز کیفی و کمی بود. در فاز کیفی با 28 مشارکت‌کننده از نخبگان دارای تجربه مهاجرت یا در شرف مهاجرت، مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته انجام و داده‌ها با روش تحلیل مضمون تحلیل شد. در فاز کمی، مدل به دست آمده با استفاده از پرسشنامه محقق‌ساخته در نمونه‌ای متشکل از 385 نفر از متخصصان ایرانی با روش نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌ای در نرم‌افزار( SmartPLS)مورد آزمون قرار گرفت.یافته‌ها: تحلیل کیفی منجر به شناسایی 5 مضمون اصلی (چالش‌های ساختاری نظام علمی-پژوهشی، ناامیدی از آینده اجتماعی-اقتصادی، محدودیت‌های زیست‌ محیطی و رفاهی، دغدغه‌های امنیتی-حقوقی، و جاذبه‌های روان‌شناختی مهاجرت) و 17 مضمون فرعی شد. نتایج در فازکمی، مدل نهایی از برازش مطلوبی برخوردار بود ( 0.62(GOF=. چالش‌های ساختاری نظام علمی-پژوهشی" با ضریب مسیر 0.68، قوی‌ترین پیش‌بینی کننده قصد مهاجرت بود. مدل نهایی 72% از واریانس قصد مهاجرت( 0.72 (R²=را تبیین کرد.نتیجه‌گیری: قصد مهاجرت نخبگان ایرانی پدیده‌ای چندبعدی است که عمدتاً ریشه در نارضایتی از ساختارهای علمی و پژوهشی کشور دارد. برنامه‌ریزی برای حفظ نخبگان نیازمند اصلاحات بنیادین در نظام حکمرانی علم و فناوری است. https://www.population-journal.ir/article_235830.html با توجه به رشد سریع جمعیت جهانی و تمرکز آن در مناطق شهری، توجه به کیفیت زندگی و ایجاد شرایط زیست‌پذیر در شهرها به یکی از اهداف اساسی دولت‌ها و برنامه‌ریزان شهری تبدیل شده است. شهرها، به ‌ویژه در کشورهای در حال توسعه، با چالش‌هایی همچون آلودگی‌های زیست‌محیطی، فشار بر منابع طبیعی و کاهش کیفیت زندگی مواجه هستند. در این میان، مفهوم زیست‌پذیری شهری که ابعادی چندگانه از جمله کیفیت زندگی ساکنان و پایداری محیط شهری را در بر می‌گیرد، به یکی از محورهای بنیادین در حوزه مدیریت شهری تبدیل شده است.پژوهش حاضر با هدف ارزیابی وضعیت زیست‌پذیری شهری با تأکید بر شاخص‌های زیست‌محیطی در شهر کرکوک انجام شده است. نوع تحقیق کاربردی و روش آن توصیفی- تحلیلی است. برای تجزیه و تحلیل داده ها از نرم‌افزار SPSS و از آزمون‌های آماری تی تک‌نمونه‌ای، رگرسیون گام‌به‌گام و تحلیل واریانس یک‌طرفه استفاده شده است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که؛ وضعیت زیست‌پذیری شهر کرکوک در هر سه شاخص مورد بررسی نامطلوب است؛ به‌گونه‌ای که میانگین به‌دست‌آمده برای شاخص فضای سبز و باز 69/2، برای شاخص آلودگی 68/2 و برای شاخص کیفیت بصری 04/3 بوده است. از آنجا که عدد 3 به‌عنوان حد معیار در نظر گرفته شده، مقادیر به‌دست‌آمده نشان‌دهنده پایین‌تر بودن یا نزدیکی به سطح حداقلی استاندارد هستند. همچنین، نتایج رگرسیون گام‌به‌گام نشان داد که شاخص «فضای سبز و باز» با ضریب بتای 418/ بیشترین تأثیر و شاخص «آلودگی» با بتای 416/ کمترین تأثیر را بر زیست‌پذیری شهر کرکوک داشته‌اند. https://www.population-journal.ir/article_235834.html با توجه به اهمیت تشکیل خانواده در ایران، تغییرات به‌وجود آمده در حوزه ازدواج و لزوم وضع سیاست‌های بهینه، این مقاله به بررسی روند ازدواج و شاخص‌های مرتبط با آن در بازه زمانی (۱۳۶۵-۱۳۹۵) پرداخته، مروری بر پاسخ‌های سیاستی داشته و الزامات سیاستی را بیان نموده است. روش تحقیق، تحلیل ثانویه داده‌های ملی (سرشماری‌های عمومی نفوس و مسکن، هزینه و درآمد خانوار، پیمایش ارزش‌های جهانی، ثبت احوال کشور) و چارچوب نظری آن، گذار جمعیتی، جهانی شدن و مکتب فرانکفورت بوده است. یافته‌ها نشان از حضور همزمان رفتارهای سنتی و مدرن دارد. به‌طوری‌که عمومیت ازدواج، ازدواج خویشاوندی، ازدواج زودهنگام، گروه مرجع بودن خانواده‌ها در همسرگزینی، همچنان وجود دارد و از طرفی تحول در برخی شاخص‌ها از جمله نقش زنان در همسرگزینی، افزایش میانگین سن ازدواج، تجرد قطعی و ازدواج در سنین بالاتر از ۳۰ سال مشاهده می‌شود. در پاسخ به برخی از این تحولات، سیاست‌هایی وضع شده که به نظر می‌رسد، چندان موفقیت‌آمیز نیز نبوده است. این عدم توفیق را می‌توان به عواملی از جمله عدم توجه به تفاوت‌های جنسیتی، نسلی، استانی، منطقه‌ای، قومی و دینی در سیاست‌گذاری‌ها؛ عدم توجه کافی به علل بروز یک پدیده و عدم سیاست‌گذاری مبتنی بر علل، سیاست‌های تکراری، سیاست‌های موازی، عدم تعیین متولی در اجرای سیاست‌ها، وضع سیاست‌های غیر قابل اجرا، و عدم پایش سیاست‌ها نسبت داد. در راستای اثربخشی بیشتر سیاست‌ها، اجرای بسته‌های سیاستی، توجه به نیازهای گروه‌های مختلف اجتماعی، سیاست‌گذاری مبتنی بر علل، و پایش مستمر سیاست‌ها پیشنهاد شده است. https://www.population-journal.ir/article_235833.html سرطان، یکی از علل اصلی مرگ‌ومیر زودرس در جهان و دومین علت مرگ در ایران، به‌عنوان یک چالش عمده سلامت عمومی مطرح است.. پژوهش حاضر با هدف تحلیل الگوی جمعیت‌شناختی و جغرافیایی مرگ ناشی از سرطان‌ها و تومورها در استان‌های مختلف ایران طی سال‌های ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۷ انجام شده است. این مطالعه از نوع تحلیل ثانویه است و داده‌های آن از پایگاه ثبت احوال کشور بر اساس طبقه‌بندی بین‌المللی بیماری‌ها (ICD-10) استخراج گردید. جمعیت میانه سال از سرشماری‌های عمومی نفوس و مسکن سال‌های ۱۳۹۰ و ۱۳۹۵ به دست آمد و برای سال‌های میانی با استفاده از نرم‌افزار PAS درون‌یابی شد. داده‌ها با نرم‌افزار SPSS – 27 و سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) تحلیل شد. یافته‌ها نشان می‌دهد که طی این دوره، در مجموع ۲۷۶,۹۵۶ نفر در اثر سرطان‌ها و تومورها جان باخته‌اند؛ به‌طور میانگین سالانه ۳۴,۶۱۹ مورد مرگ گزارش شده است. روند مرگ‌ومیر ناشی از سرطان در کشور صعودی بوده، به‌گونه‌ای که میزان آن از ۳۷۶ مرگ در هر یک میلیون نفر در سال ۱۳۹۰ به ۴۹۶ مرگ در هر یک میلیون نفر در سال ۱۳۹۷ افزایش یافته است. همچنین، میزان مرگ‌ومیر مردان به‌طور معناداری بیش از زنان گزارش شد (به‌ترتیب 625/20251 در مقابل 375/14379مرگ به‌ازای هر یک میلیون نفر). نتایج پژوهش بیانگر افزایش تدریجی بار مرگ‌ومیر ناشی از سرطان در ایران است. الگوی سنی نشان داد که مرگ‌ها با افزایش سن بیشتر می‌شوند و از نظر جغرافیایی، بیشترین نرخ مرگ‌ومیر در استان گیلان و کمترین در سیستان و بلوچستان مشاهده شد. https://www.population-journal.ir/article_235831.html سابقه و هدف: آگاهی از علل مرگ‌ومیر در هر جامعه نقش حیاتی در سیاست‌گذاری‌های بهداشتی، درمانی و اجتماعی دارد. هدف این مطالعه، تحلیل الگوی مرگ‌ومیر در استان یزد به تفکیک سن، جنس و تابعیت و بررسی روند گذار اپیدمیولوژیک در سال‌های ۱۳۹۵ و ۱۴۰۲ است.مواد و روش‌ها: پژوهش حاضر از نوع توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر داده‌های ثانویه است. اطلاعات از سیستم ثبت مرگ وزارت بهداشت در سال ۱۳۹۵ و مطالعه جهانی بار بیماری‌ها (GBD) در سال ۱۴۰۲ استخراج شده‌اند. علل مرگ بر اساس طبقه‌بندی بین‌المللی بیماری‌ها (ICD-10) در سه گروه کلی شامل بیماری‌های قبل گذار، سوانح و حوادث، و بیماری‌های مزمن و غیرواگیر دسته‌بندی و تحلیل شده‌اند.یافته‌ها: در سال ۱۳۹۵، ۵۰۸۶ مورد مرگ ثبت شد که عمدتاً ناشی از بیماری‌های مزمن بود. در سال ۱۴۰۲، تعداد مرگ‌ها به ۴۹۳۱ مورد رسید و نرخ کلی مرگ‌ومیر ۳۹.۸ در هر ۱۰٬۰۰۰ نفر گزارش شد. بیماری‌های مزمن ۸۲٪ مرگ‌ها را تشکیل دادند و سهم بیماری‌های قبل گذار به ۴٪ کاهش یافت. سوانح در مردان جوان سهم قابل توجهی داشتند. تفاوت‌های جنسیتی و تابعیتی در الگوی مرگ مشهود بود؛ بیماری‌های قلبی در ایرانیان و بیماری‌های پری‌ناتال، مادرزادی و تنفسی در غیرایرانیان شایع‌تر بودند.نتیجه‌گیری: یافته‌ها نشان‌دهنده عبور کامل استان یزد از مرحله بیماری‌های واگیر و ورود به مرحله بیماری‌های مزمن است. در این دوره، تمرکز بر پیشگیری، ارتقاء سبک زندگی سالم و کاهش عوامل خطر محیطی ضروری است. https://www.population-journal.ir/article_235829.html هدف پژوهش: این پژوهش با هدف بررسی فاصله زمانی ایده‌آل از ازدواج تا تولد اولین فرزند در میان جوانان ایرانی در شرف اولین ازدواج و شناسایی عوامل مؤثر بر آن انجام شده است. با توجه به قرارگیری ایران در مرحله باروری زیر سطح جایگزینی و افزایش شواهد تأخیر در فرزندآوری، شناخت الگوها و عوامل این فاصله به‌عنوان تعیین‌کننده کلیدی رفتار جمعیتی ضروری است.روش تحقیق: مطالعه حاضرکمی و با تحلیل ثانویه داده‌های پیمایش ملی ازدواج و طلاق سال‌های ۱۳۹۶-۱۳۹۷ سازمان ثبت احوال کشور انجام شده است. جامعه آماری شامل ۸۳۴۱ نفر از جوانان در شرف اولین ازدواج بود که با روش نمونه‌گیری سهمیه‌ای انتخاب شدند. داده‌ها با پرسشنامه محقق‌ساخته جمع‌آوری و در نرم‌افزار SPSS-۲۷ تحلیل شد.یافته‌های اصلی: تمایل به فرزندآوری زودهنگام در مردان، افراد مسن‌تر، تحصیلات پایین‌تر، درآمد کمتر، قومیت‌هایی همچون عرب، مذهب سنی و ساکنان استان‌های کمترتوسعه‌یافته بیشتر بود. در مقابل، زنان، افراد جوان‌تر، تحصیلات بالاتر، درآمد بیشتر، قومیت‌های فارس و مذهب شیعه تمایل به تأخیر ۳ تا ۵ سال یا بیشتر داشتند. تحلیل چندمتغیره نشان داد سن، جنسیت، تحصیلات، درآمد خانوادگی، قومیت و مذهب اثر معناداری بر فاصله ایده‌آل دارند.نتیجه‌گیری و پیشنهادات: جوانان ایرانی همچنان فاصله ایده‌آل ۱-۲ سال را ترجیح می‌دهند، اما عوامل ساختاری و نگرشی رفتار واقعی را به سمت تأخیر سوق می‌دهند. شکاف میان تمایل ایده‌آل و رفتار واقعی، چالش اصلی سیاست‌های جمعیتی است. بدین منظور، سیاست‌ها باید از تشویق صرف، به حذف موانع و برنامه‌های فرهنگی منطقه‌محور تغییر جهت دهند تا نرخ باروری از سطح بسیار پایین فعلی فاصله گیرد.