هدف: این پژوهش با هدف تدوین و اعتباریابی یک مدل جامع از عوامل مؤثر بر قصد مهاجرت نخبگان و متخصصان ایرانی با استفاده از رویکرد آمیخته متوالی اکتشافی انجام شد.

روش: این مطالعه از نوع آمیخته متوالی اکتشافی در دو فاز کیفی و کمی بود. در فاز کیفی با 28 مشارکت‌کننده از نخبگان دارای تجربه مهاجرت یا در شرف مهاجرت، مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته انجام و داده‌ها با روش تحلیل مضمون تحلیل شد. در فاز کمی، مدل به دست آمده با استفاده از پرسشنامه محقق‌ساخته در نمونه‌ای متشکل از 385 نفر از متخصصان ایرانی با روش نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌ای در نرم‌افزار( SmartPLS)مورد آزمون قرار گرفت.

یافته‌ها: تحلیل کیفی منجر به شناسایی 5 مضمون اصلی (چالش‌های ساختاری نظام علمی-پژوهشی، ناامیدی از آینده اجتماعی-اقتصادی، محدودیت‌های زیست‌ محیطی و رفاهی، دغدغه‌های امنیتی-حقوقی، و جاذبه‌های روان‌شناختی مهاجرت) و 17 مضمون فرعی شد. نتایج در فازکمی، مدل نهایی از برازش مطلوبی برخوردار بود ( 0.62(GOF=. چالش‌های ساختاری نظام علمی-پژوهشی" با ضریب مسیر 0.68، قوی‌ترین پیش‌بینی کننده قصد مهاجرت بود. مدل نهایی 72% از واریانس قصد مهاجرت( 0.72 (R²=را تبیین کرد.

نتیجه‌گیری: قصد مهاجرت نخبگان ایرانی پدیده‌ای چندبعدی است که عمدتاً ریشه در نارضایتی از ساختارهای علمی و پژوهشی کشور دارد. برنامه‌ریزی برای حفظ نخبگان نیازمند اصلاحات بنیادین در نظام حکمرانی علم و فناوری است.