مقدمه: بی‌تابعیتی و فقدان شناسنامه از جمله مسائل اجتماعی کمتر دیده‌شده‌ای است که پیامدهای عمیق و چندلایه‌ای بر زندگی فردی و اجتماعی افراد برجای می‌گذارد.
روش پژوهش: پژوهش حاضر با هدف فهم تجربه زیسته افراد فاقد شناسنامه و بی‌تابعیت، در سال ۱۴۰۴ و در شهر مشهد انجام شد. این تحقیق کیفی با بهره‌گیری از روش گراندد تئوری و تحلیل پدیدارشناختی به شیوه کتی چارمز طراحی گردید. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۱۶ مشارکت‌کننده زن و مرد که بیش از ده سال بدون مدارک هویتی زندگی کرده‌اند، جمع‌آوری شد و نمونه‌گیری هدفمند تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت.
یافته‌ها: یافته‌ها نشان می‌دهد بی‌تابعیتی صرفاً یک وضعیت حقوقی یا اداری نیست، بلکه نوعی وضعیت اجتماعی فراگیر است که تمامی ابعاد زندگی فردی، خانوادگی و جمعی را تحت تأثیر قرار می‌دهد. تحلیل داده‌ها منجر به استخراج تم‌هایی چون احساس بی‌هویتی و طرد اجتماعی، ناامنی و ترس مداوم، محرومیت از حقوق و خدمات اجتماعی، محدودیت در تحقق نقش‌های فردی و خانوادگی و بازتولید میان‌نسلی محرومیت شد. بی‌تابعیتی افراد را در وضعیتی از «تعلیق اجتماعی» یا زیست آستانه‌ای قرار می‌دهد، جایی که نه کاملاً درون جامعه پذیرفته می‌شوند و نه کاملاً بیرون از آن هستند. یافته‌ها در پرتو نظریه «حق داشتن حقوق» هانا آرنت و نظریه تابعیت اجتماعی مارشال تحلیل شده و مفهوم «دیگری آستانه‌ای» به‌عنوان چارچوب مفهومی برای تبیین وضعیت افراد فاقد شناسنامه پیشنهاد می‌شود.
نتیجه‌گیری: این پژوهش بر ضرورت بازاندیشی در سیاست‌های هویتی، اجتماعی و حقوقی و توجه به پیامدهای انسانی بی‌تابعیتی تأکید دارد.