استادیار، گروه فقه و حقوق اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه یزد، یزد، ایران
چکیده
تربیت دینی کودکان بهعنوان یکی از اساسیترین عناصر پرورش انسانی، نقش مادر را بهعنوان محور اصلی فرآیند تربیتی برجسته میسازد. این پژوهش با روش توصیفی- تحلیلی و رویکرد فقهی و تربیتی، جایگاه مادر در تربیت دینی، مسئولیتهای شرعی و اخلاقی او، چالشهای معاصر و راهکارهای اجرایی را مورد بررسی قرار میدهد. مطالعات فقهی و منابع دینی نشان میدهند که مادر نه تنها نخستین مربی کودک است، بلکه با تأثیرگذاری عاطفی، روحی و اخلاقی، شکلدهنده هویت دینی و معنوی فرزند است. نصوص قرآنی، روایات اهل بیت (ع) و آموزههای فقه امامیه، وظایف حضانت، شیر دادن و مراقبت اخلاقی و ایمانی کودک را بهطور دقیق تبیین کردهاند و کوتاهی در این مسؤولیتها پیامدهای شرعی، اخلاقی و اجتماعی به دنبال دارد. با این حال، تغییرات سبک زندگی، افزایش مشغلههای کاری مادران، حضور گسترده رسانهها و فضای مجازی و آسیبهای اجتماعی و فرهنگی، تربیت دینی فرزندان را با چالشهای جدی مواجه کرده است. این پژوهش با تحلیل مبانی فقهی و یافتههای تربیتی، راهکارهایی همچون ارتقاء آگاهی دینی مادران، تقویت مهارتهای ارتباطی و عاطفی، ایجاد محیط خانوادگی سالم و مشارکت فعال در نهادهای تربیتی و مذهبی را ارائه میدهد. نتایج نشان میدهد که ترکیب نگاه فقهی و رویکردهای علمی تربیتی، امکان مدیریت چالشهای معاصر را فراهم میسازد و موجب پرورش نسلی با هویت دینی و اخلاقی مستحکم میشود. اهمیت همکاری والدین، نهادهای آموزشی و شبکههای حمایتی در تحقق تربیت مؤثر نیز مورد تأکید است.