سابقه و هدف: آگاهی از علل مرگ‌ومیر در هر جامعه نقش حیاتی در سیاست‌گذاری‌های بهداشتی، درمانی و اجتماعی دارد. هدف این مطالعه، تحلیل الگوی مرگ‌ومیر در استان یزد به تفکیک سن، جنس و تابعیت و بررسی روند گذار اپیدمیولوژیک در سال‌های ۱۳۹۵ و ۱۴۰۲ است.

مواد و روش‌ها: پژوهش حاضر از نوع توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر داده‌های ثانویه است. اطلاعات از سیستم ثبت مرگ وزارت بهداشت در سال ۱۳۹۵ و مطالعه جهانی بار بیماری‌ها (GBD) در سال ۱۴۰۲ استخراج شده‌اند. علل مرگ بر اساس طبقه‌بندی بین‌المللی بیماری‌ها (ICD-10) در سه گروه کلی شامل بیماری‌های قبل گذار، سوانح و حوادث، و بیماری‌های مزمن و غیرواگیر دسته‌بندی و تحلیل شده‌اند.

یافته‌ها: در سال ۱۳۹۵، ۵۰۸۶ مورد مرگ ثبت شد که عمدتاً ناشی از بیماری‌های مزمن بود. در سال ۱۴۰۲، تعداد مرگ‌ها به ۴۹۳۱ مورد رسید و نرخ کلی مرگ‌ومیر ۳۹.۸ در هر ۱۰٬۰۰۰ نفر گزارش شد. بیماری‌های مزمن ۸۲٪ مرگ‌ها را تشکیل دادند و سهم بیماری‌های قبل گذار به ۴٪ کاهش یافت. سوانح در مردان جوان سهم قابل توجهی داشتند. تفاوت‌های جنسیتی و تابعیتی در الگوی مرگ مشهود بود؛ بیماری‌های قلبی در ایرانیان و بیماری‌های پری‌ناتال، مادرزادی و تنفسی در غیرایرانیان شایع‌تر بودند.

نتیجه‌گیری: یافته‌ها نشان‌دهنده عبور کامل استان یزد از مرحله بیماری‌های واگیر و ورود به مرحله بیماری‌های مزمن است. در این دوره، تمرکز بر پیشگیری، ارتقاء سبک زندگی سالم و کاهش عوامل خطر محیطی ضروری است.